De belezenheid van de gemiddelde boekverkoper is zeer gering

De ontstane commotie rondom het boekenweekessay van Özcan Akyol doet me denken aan een brief uit 1962 van Heere Heeresma aan Nico Scheepmaker*.

'… die kerels [boekhandelaren, red.] willen ook nog eens de kulturele pikbroeken uithangen en dat irriteert mij in hoge mate.

Een voorbeeld: wanneer een bekende hoofdstedelijke boekhandelaar**, die bij literaire evenementen het hoogste woord voert en wiens etalage-inhoud stijf staat van de pretenties, op mijn vraag 'of hij een niet al te duur boekje heeft om aan een lieve oude dame ten geschenke te geven', antwoordt met het overhandigen van L.P. Boons Menuet dan kan ik alleen nog maar mijn schouders ophalen, zijn zaak mijden en, wanneer hij nog eens zijn liefde voor de literatuur in het openbaar kwijt wil, hem hardop uitlachen.

De belezenheid van de gemiddelde boekverkoper is – let maar op! – zeer gering en zijn literaire smaak weinig ontwikkeld. Voor hem Fabricius, dat is het wel. En dan spreek ik niet alleen als klant maar óók als insider, zoals je weet. Nee, werkelijke kennis en liefde van en voor het boek, daarvoor moet je zijn bij de mensen van de antikwariaten.'

Er is in zestig jaar tijd dus niets veranderd. Heeresma heeft nog wel een onorthodoxe oplossing.

'Daarom, laat men toch de boekhandel in zijn geheel opheffen en de verkoop van boeken in handen geven van de winkelier die oprecht is in zijn streven om winst te maken. Alleen hij kan, ongehinderd door pretenties en gesteund door pittige reklameacties en voordelige aanbiedingen, een waarlijk grote omzet behalen. De armoedzaaier die de schrijver nu eenmaal van professie is zal dan eindelijk een staat van leven kunnen voeren waar hij recht op heeft. En het heirleger van de boekhandelaren? De goeden kunnen antikwaar worden en zullen het dan ook niet nalaten. De vele anderen kunnen zonder moeite opgenomen worden in het arbeidsproces. Er is een ernstig tekort aan hand- en hoofdarbeiders en er is nog zóveel werk te doen.'

*Uit: Bleib gesund! Brieven – Heere Heeresma, privé-domein nr. 284, p.56 e.v.

**Ko van Leest van de gelijknamige boekhandel in de Banstraat in Amsterdam-Zuid